De Mozes’s tong, bekend onder de wetenschappelijke naam Pardachirus marmoratus, is een fascinerende en unieke vis. In tegenstelling tot sommige misvattingen, is het geen halve vis, maar eerder een opmerkelijk voorbeeld van evolutionaire aanpassing aan zijn omgeving. Waar komt deze platte vorm vandaan? Waarom en hoe is het geëvolueerd?
Morfologie en kenmerken
Ook wel melktonggenoemd, de Mozes’s tong onderscheidt zich door zijn samengedrukte en ovale vorm, die tot 25 cm lang kan worden op volwassen leeftijd. Zoals alle soorten platvissen behoort hij tot de orde Pleuronectiformes, gekenmerkt door een laterale compressie in plaats van een echte vervlakking.
De kleuring van zijn lichaam varieert afhankelijk van het type substraat, schommelend tussen lichte en donkere bruintinten, afhankelijk van het zand. Zijn gemarmerde huid is versierd met lichte vlekken, vaak omgeven door een donkerder gebied, met gele tinten. De patronen strekken zich ook uit over zijn vinnen, terwijl zijn buikzijde wit is, waardoor hij kan opgaan in de zeebodem.
We merken op dat de Mozes’s tong geen borstvinnen heeft. In plaats daarvan strekken zijn rug- en anaalvinnen zich over de hele lengte van zijn lichaam uit, net voordat de staart begint. Kleine huiduitstulpingen zijn ook zichtbaar op de rand van het hoofd.
Metamorfosen en aanpassing
Bij de geboorte lijken de larven van de Mozes’s tong op klassieke vissen, maar ze ondergaan veranderingen naarmate ze groeien. De schedel wordt opnieuw gevormd en een oog migreert naar een van de zijkanten van hun lichaam. Voor leden van de familie Soleidaevindt deze migratie plaats naar de rechterkant. De volwassen vorm is dus asymmetrisch, met een linker oog dat naar rechts is gemigreerd. Deze arrangement biedt hem een breder gezichtsveld.
De evolutie van platvissen is het resultaat van een langzame aanpassing, ondersteund door fossielen van platvissen die 45 miljoen jaar oud zijn. De Mozes’s tong is dus een perfect voorbeeld van deze aanpassingsvermogen, doordat hij zich effectief camoufleert in zijn omgeving.
Habitat en gedrag
De Mozes’s tong bevindt zich in ondiepe kustwateren, en geeft de voorkeur aan zand- en modderbodems op diepten tussen 0 en 15 meter. Hij wordt vaak waargenomen in de Rode Zee en de Indische Oceaan, van de Perzische Golf tot Sri Lanka, tot aan de Australische kust en Nieuw-Caledonië.
Deze vissen bewegen zich voornamelijk over de bodem (benthische organismen) en kunnen zich in het substraat ingraven, soms alleen hun ogen uitsteken. Ze adopteren een stille jachttechniek en voeden zich met kleine vissen, kreeftachtigen, wormen en andere ongewervelden.
Camouflage en overlevingsstrategie
Een van de belangrijkste voordelen van de Mozes’s tong is zijn vermogen om zich te camoufleren. Zijn platte vorm en kleuren die lijken op die van het zand, stellen hem in staat om op te gaan in zijn omgeving, en zo te ontsnappen aan de aandacht van zowel roofdieren als prooien.
Etymologie
De geslachtsnaam, Pardachirus, komt van het Latijn « pardus » dat panter betekent en « acheir », verwijzend naar de afwezigheid van borstvinnen. Zijn soortnaam, marmoratus, verwijst naar zijn gemarmerde uiterlijk.
Dextre en chemische verdediging
De term dextre geeft aan dat zijn beide ogen aan zijn rechterzijde zijn gepositioneerd, wat betekent dat hij op zijn linkerzijde ligt als hij rust.
Om zich te verdedigen, scheidt de Mozes’s tong een ichtyotoxische stof af, geproduceerd aan de basis van de stralen van zijn rug- en anaalvinnen. Deze stof werkt als een afschrikmiddel voor zijn roofdieren.
Natuurlijk afweermiddel tegen haaien
De pardaxine, in combinatie met andere chemische stoffen, irriteert niet alleen de kieuwen van roofdieren maar werkt ook als een krachtig afschrikmiddel voor haaien.
Classificatie van Pleuronectiformes
De Pleuronectiformes, etymologisch de orde van « vissen met ongelijkmatige zijden », omvat een tiental families, waaronder de tongen, schollen, zeetongen, tarbots en schol, goed voor meer dan 700 soorten.
Een giftige soort
De Mozes’s tong, net als andere soorten tongen, produceert giftige stoffen die afschrikwekkend werken op zijn roofdieren. Door het afscheiden van een melkwitte ichtyotoxische stof, verdedigt hij zich effectief, vooral tegen kleine vissen.
Een gevaar voor de mens?
Dankzij zijn grootte vormt de Mozes’s tong geen enkel gevaar voor duikers. Hij blijft discreet en vertrouwt op zijn camouflage om aandacht te vermijden. Als hij wordt opgemerkt, heeft hij de neiging om te vluchten.
Dit artikel, oorspronkelijk geschreven door Jean-Christophe Grignard voor de papieren editie van DUIK!, is aangepast voor het web.
Foto’s © Jean-Christophe Grignard, Illustratie © Cyril Girard.