Tijdens een zeer beperkte periode, in de Middellandse Zee, planten de grijze brasems zich voort en de mannetjes, die zich dan om hun eitjes bekommeren, trekken een prachtig blauw kleed aan! Duikers hebben dit fenomeen waargenomen.
Wanneer een duiker, Bernard om te noemen, een specifieke periode noemt waarin de grijze brasems* samenkomen om zich voort te planten op het dek van een wrak – de Togo in de baai van Cavalaire, in de Middellandse Zee – spitsen de oren zich… Biologie en wrak, 2 woorden die direct weerklinken in de geest van elke duiker.
We informeren ons, vragen lokale clubs (of opleidingscentra) om details over deze specifieke beestjes en ons te waarschuwen voor hun aankomst, want de periode is kort. Eind maart/begin april, gedurende ongeveer 2/3 weken, moet je spelen met het wisselvallige weer… Dan komt de informatie binnen: ze zijn er! Een week later zijn de omstandigheden goed, op naar het beroemde wrak. De duik belooft het beste: een transparante waterkolom van 55 meter diep op het voorste deel onder water.
De minuten verstrijken, de opstijgpauzes nemen toe en we vinden ze tegen het einde van de toegestane tijd. Wat ons eerst een sar lijkt met zijn brede verticale, donkerblauwe strepen die in de schaduw verzinken, blijft onaangedaan op deze diepte, te groot voor hen… Bij nader inzien definiëren de identificatiecriteria cantharen. Deze brasems zijn niet grijs: ze zien het leven in blauw, schitterend! Daar, prachtig, gegroepeerd, tientallen gaten van ongeveer dertig centimeter in diameter gegraven in het zand dat de plaat bedekt, worden individueel bewaakt door deze mannetjes met hun ongewone kleed.
Zodra we terug aan boord zijn en het debriefing is gedaan, plannen we een tweede duik, meer precies wetend waar we moeten zoeken. Dit toont aan dat een wrak niet alleen een oase van leven of een schuilplaats is, maar ook een kraamkamer, een plek van voortplanting…
Een typische mediterrane eigenschap
Deze uitgesproken blauwe kleur op een grijze brasemSpondyliosoma cantharus (of canthaar, grisets) roept vragen op. Volgens de beschrijvingen van Linné of Valenciennes gebaseerd op vangsten en die van vele boeken met diverse foto’s, is het lichaam zilvergrijs, zoals traditioneel wordt waargenomen gedurende de zomer… BiObs en DORIS geven aan dat dit blauw alleen verschijnt 1/ in de voortplantingsperiode, 2/ in de Middellandse Zee (blijft donkergrijs in de Atlantische Oceaan) en 3/ bij het mannetje!
Inderdaad, de grijze brasem is vrouwelijk bij haar seksuele maturiteit, op 20 cm (2 jaar), maar wordt mannelijk op 35 cm (8 jaar), een protogyne hermafrodiet dat ze is. Uiteindelijk « hij » in dit geval.
Het mannetje bereidt dit gat van 30 cm tot 1 m in diameter voor bij de komst van de lenteomstandigheden om de vrouwtjes aan te trekken tijdens de paaitijd, waarbij hij agressief bewaakt, ventileert en de bevruchte eieren ongeveer tien dagen lang schoonmaakt tot ze uitkomen. Daarna herneemt hij geleidelijk zijn alledaagse kleed, noodzakelijk om onopgemerkt te blijven ondanks zijn grootte.
De enkele 5 cm brede zwarte verticale strepen doen denken aan de gestreepte zilvervis (Diplodus cervinus) door het gebrek aan verlichting op deze diepte**, terwijl de canthaar fijne horizontale, longitudinale strepen vertoont overdag. Ja, overdag, omdat zoals sommigen opmerken « het lichaam ‘s nachts donker is en bedekt met 5 zwarte verticale strepen » (aanvullende bronnen fishipedia en INPN).
Het is dus een foto die gemaakt is tijdens een diepe ochtendduik, bij een licht dat doet denken aan de nacht voor deze soort, in de Middellandse Zee, voortplantingsperiode, bij de mannelijke grijze brasem van meer dan 8 jaar!
Er zou niets meer zijn dan de aanwezigheid van de tweede nieuwe maan van deze april 2022 nodig om uit te leggen dat de samenloop van bijzondere omstandigheden kan leiden tot observaties die een zeldzaam voorrecht waardig zijn.
Jeremy Delille