In de verte verschijnt een schaduw in het blauw. De omtrekken van de omtrek tekenen zich langzaam af. Als uit een droom verschijnt een fantastisch dier in ons gezichtsveld. Zich zachtjes glijdend in onze richting, komt een manta ons tegemoet. Magisch moment… Alsof we afgesneden zijn van de wereld en de tijd, hypnotiseren de gracieuze en luchtige bewegingen van deze buitengewone manta ons en worden ze voor altijd in ons geheugen gegrift. Een prachtig rendez-vous dat alleen Moeder Natuur ons kan bieden!
1- Ik ben verbaasd: de rifmanta (Mobula alfredi) zou blijkbaar de meest ‘voorkomende’ soort zijn die wordt aangetroffen, maar ze is vaak verward met haar gigantische neef, de grote oceanische manta (Mobula birostris). Afgezien van de volwassen grootte, die bij de tweede groter is, is de kleuring een van de manieren om ze snel te identificeren tijdens het duiken. De rugzijde van de rifmanta heeft zachtere en meer vervaagde kleurovergangen tussen zwart en wit, terwijl de oceanische manta een veel contrastrijkere kleuring biedt tussen deze twee tinten. Natuurlijk is dit niet het enige criterium, maar de observatietijd is vaak beperkt…2- Nieuwkomer: de promotie van de soort Mobula alfredi is zeer recent, aangezien genetische studies uitgevoerd in 2010 haar taxonomisch bestaan hebben bevestigd, waardoor het mogelijk werd haar te onderscheiden van Mobula birostris. Haar naam is een eerbetoon aan Prins Alfred I, zoon van koningin Victoria.3- Een groot beest: De rifmanta behoort tot de meest indrukwekkende soorten kraakbeenvissen. Deze naaste verwant van de haaien heeft twee enorme borstvinnen die haar een spanwijdte kunnen geven van meer dan 5 meter! De zweepvormige staart is langer dan het lichaam en de mond, die in een terminale positie ligt, is omgeven door zogenaamde cephalische vinnen. Ze heeft geen stekelstaart en vormt daardoor geen gevaar voor de mens. Haar huid is bedekt met fijne tandjes, waarvan de primaire functie is om een betere vloeiendheid bij beweging te bieden.4- Wie zei ‘klein’ ontbijt?: In tegenstelling tot wat de grootte van haar brede bek zou doen vermoeden, voedt de manta zich voornamelijk met plankton en micro-organismen. Haar cephalische vinnen vouwen zich uit en vormen een echte trechter die het voedsel direct naar de mond van het dier leidt. Natuurlijk kan het zijn dat tussen al het ingeslikte plankton een paar kleine vissen het menu verrijken.5- Een regelmatig rendez-vous: Zoals haar naam al aangeeft, is de beste manier om de rifmanta te ontmoeten, boven de riffen te positioneren, waar ze haar voedsel zoekt en ook toegang heeft tot een zeer belangrijke locatie: het schoonmaakstation. De mantaroggen komen dicht bij deze zones om te profiteren van de hulp van kleine poetslipvissen die hen bevrijden van parasieten en andere elementen die op hun lichaam groeien.
6- Bijzondere partner: Remoras vergezellen vaak mantaroggen. Ze maken gebruik van hun imposante omvang om te schuilen voor een eventuele roofdier en ze aarzelen niet om zich te voeden met de kleine vissen die soms in de buurt van dit grote vlaggenschip komen. Hier kan men spreken van commensalisme tussen de soorten, want in theorie hindert de remora de manta niet. Maar in sommige gevallen bevinden we ons op de grens van parasitisme, omdat het aantal remoras te groot kan zijn om te dragen voor een enkel dier en vooral de sporen van de ‘zool’ van de remora kunnen verwondingen aan hun gastheer veroorzaken.7- Onder de spotlights van de tropen: de rifmantaroggen komen overal voor in de tropenzone in de Indische en Stille Oceaan. Het zijn geen grote reizigers en ze blijven vaak gebonden aan een specifieke zone of archipel. Vertikale bewegingen kunnen echter van het oppervlak tot 500 meter diep gaan om voedsel te zoeken.8- Een geteld aantal voortplantingen: De rifmanta is ovovivipaar. De eieren komen na een draagtijd van 12 tot 13 maanden in de buik van de moeder uit. Gewoonlijk komt er maar één kleintje ter wereld (zeer zelden 2), maar deze heeft al een respectabele grootte met een spanwijdte van ongeveer 1,50 m. Deze dieren kunnen dertig jaar oud worden, maar de voortplantingen liggen ver uit elkaar en beginnen pas met de geslachtsrijpheid, die na 6 tot 8 jaar wordt bereikt… Deze lage voortplantingssnelheid draagt vandaag bij tot de verzwakking van de populaties.
9- De legende van fäfä tipi: Oude Polynesische legendes vertellen dat de manta’s de boten van vissers naar de diepten konden brengen. Andere verhalen vertellen dat ze de parelzoekers in hun grote mantel (van het Spaanse manta) gemakkelijk konden bedekken om te voorkomen dat ze de schatten van de zeebodem zouden ophalen. Uiteraard is daar niets van waar. De manta symboliseert vaak vrijheid gemengd met wijsheid en nederigheid: de wil om in de schaduw te blijven ondanks een belangrijke omvang en plaats.10- Te beschermen: Tegenwoordig staan alle mantaroggen als kwetsbare soort op de rode lijst van bedreigde soorten van de IUCN (Internationale Unie voor het Behoud van de Natuur). Vanwege de zeer geringe migratie van de populaties worden beschermingsmaatregelen vaak lokaal genomen, hoewel de regelgeving omtrent de verkoop van deze soort sinds 2013 aanzienlijk is aangescherpt. Er is nog een lange weg te gaan als we deze buitengewone dieren willen blijven observeren!
Fabien Valladier