Kennen en identificeren van de vlindervissen

Foto’s © Steven Weinberg en François Libert

Er bestaan meer dan 130 soorten vlindervissen! Of ze nu alleen, als paar, of in scholen zwemmen, deze kleurrijke vissen bevinden zich vaak in de eerste meters water, dicht bij koraalriffen, en zijn een lust voor fotografen.

Vlindervissen: juweeltjes van de riffen

In de tropen komen duikers vaak vlindervissen tegen, die tot de familie van de Chaetodontidaebehoren. Meer dan de helft van hen voedt zich met koraal (poliepen of slijm), wat hen beperkt tot geringe diepten. Deze vissen zijn te herkennen aan:

• Een schijfvormig lichaam, zeer hoog en sterk zijwaarts samengedrukt.
• Een anaalvin die symmetrisch is aan de zachte rugvin.
• Een eindstandige mond met fijne kamachtige tanden (de naam Chaetodon betekent ‘zijdeachtige tanden’).

Afhankelijk van de soort kunnen vlindervissen alleen, in paren, in kleine groepen, of in grote scholen worden waargenomen. Deze diversiteit aan kleuren en gedrag maakt onderwaterfotografen gelukkig. Echter, met meer dan 130 soorten, kan dit artikel ze niet allemaal presenteren. Voor een uitgebreidere verkenning, raadpleeg onze gids van de Indo-Pacific, die de inspiratie voor dit artikel was.

De rijkdom aan kleuren

Net als andere vissen (keizervissen, papegaaivissen, lipvissen), pronken vlindervissen met felle kleuren. Maar wat verklaart deze uiteenlopende coloraties? Evolutie speelt een cruciale rol. Mutaties zorgen voor variaties (grootte, vorm, kleur), gevolgd door natuurlijke selectie. Als een mutatie voordelig is, heeft de drager een betere overlevingskans (de ‘overleving van de best aangepaste’ volgens Charles Darwin) en geeft deze genen door aan zijn nakomelingen. Anders worden nadelige kenmerken snel geëlimineerd.

In een omgeving waar jagers en prooien zich proberen te camoufleren, hoe verklaart men dan de felle kleuren van vlindervissen? Twee hoofdredenen kunnen dit verklaren:

Veel vissen onderscheiden kleuren niet scherp.

Warme kleuren (rood, oranje, geel) worden onder water snel onzichtbaar en krijgen een grijsgroene tint.

Daarom belemmeren deze felle kleuren, hoewel verworven door mutaties, hun overleving niet. Het draait om onopvallendheid. Strategieën hiervoor zijn onder meer het verbergen van hun ogen of het suggereren van grotere, valse ogen – een fenomeen genaamd oogvlekken. Vlindervissen zijn hierin meesterlijk!