De zandtijgerhaai – Carcharias taurus – behoort tot die soorten die uit duizenden herkenbaar zijn. Zijn relatief gedrongen vorm en dreigende uiterlijk maken het gemakkelijk hem te identificeren. Deze haai, die in veel zeeën en oceanen over de hele wereld voorkomt en tot de familie van de Odontaspididae behoort, is een ‘vredige’ zwemmer die altijd een bijzondere indruk achterlaat bij degenen die de mogelijkheid hebben gehad hem te ontmoeten en ermee te zwemmen.
- Afmetingen die respect afdwingen: de meeste waargenomen zandtijgerhaaien zijn tussen de 2,50 m en 3 m lang en wegen ongeveer 160 kg. Maar in de Middellandse Zee is een exemplaar van 3,80 m lang geregistreerd. Deze grootte, in combinatie met de kenmerkende dorsale kromming, versterkt de indruk van kracht van het dier.
- Een bewoner van de wereld: de geografische verspreiding van de zandtijgerhaai is indrukwekkend. Hij komt voor in vrijwel alle oceanen en zeeën van onze planeet. Hij is aanwezig in de gematigde zones van de Atlantische Oceaan, de Grote Oceaan en de Middellandse Zee, maar ook in de tropische gebieden van de Indische Oceaan, de Rode Zee en de Australische kustgebieden.
- Verlekkerd uiterlijk: net als alle haaien heeft de zandtijgerhaai rijen tanden die zijn hele leven vernieuwd worden. Bij Carcharias tauruszijn 3 rijen tanden constant werkend. Deze vele scherpe tanden, die altijd van buitenaf zichtbaar zijn, verhinderen dat hij zijn mond goed kan sluiten. Omdat hij altijd met open mond zwemt, geeft dit gebit hem een herkenbaar uiterlijk dat velen willen vastleggen.
- Een boei om te drijven: een bijzonder kenmerk van de hamerhaai is dat hij geen zwemblaas heeft om zich tussen twee waterlagen te houden, maar dat hij daarentegen lucht kan inslikken aan de oppervlakte om zo een kleine boei in zijn maag te vormen die hem helpt om te stabiliseren. Hij is tot op heden de enige bekende haai met dit soort gedrag.
-
Speelveld: vooral nachtelijk, hij houdt ervan om te bewegen en te jagen dicht bij de bodem op zoek naar zijn prooien. De hamerhaai kan verschillende soorten bodems frequenteren, of ze nu rotsachtig, zanderig of koraalachtig zijn, vanaf het oppervlak tot iets meer dan 200 meter diep.
Ondanks zijn woeste uiterlijk is de zandtijgerhaai rustig en gemakkelijk benaderbaar door duikers. © Nicolas Barraqué - Aan tafel!!! De grote tanden van de zandtijgerhaai geven duidelijk aan dat hij geen vegan dieet heeft. Ze zijn puntig en scherp, en vormen geduchte wapens om vissen (met botten of kraakbeen), koppotigen of zelfs schaaldieren te vangen. De relatief korte snuit van deze haai stelt hem in staat om zijn prooien tot in hun schuilplaatsen te volgen.
- Zandtijgerhaai, ruwe liefde: paring is geen pretje bij Carcharias taurus. Het mannetje elimineert eerst alle concurrentie met andere mannetjes. Vervolgens zwemt hij rond het vrouwtje en probeert haar te immobiliseren door haar in de zij te bijten om vervolgens te paren met een van zijn twee voortplantingsorganen (één aan elke kant om de kansen op voortplanting te optimaliseren, afhankelijk van aan welke kant hij zich ten opzichte van het vrouwtje bevindt).
- Voortplanting, waarom niet anders? Carcharias taurus is een ovovivipare soort. De eieren die na de paring worden geproduceerd, worden niet naar buiten uitgestoten, maar worden in de baarmoeder van de moeder bewaard, waar ze hun ontwikkeling voortzetten. Volgens wetenschappelijke studies zijn er bij elke voortplanting tussen de 15 en 25 eieren.
- Oofagie : aan het einde van de incubatieperiode, die van 9 tot 12 maanden kan duren, zullen de eerste individuen die in de baarmoeder uitkomen zich voeden met de andere leden van de broedsel. We zien hier een waar intra-uterien kannibalisme dat leidt tot de geboorte van slechts één of twee individuen die al bijna een meter lang zullen zijn. Het voortplantingspercentage is dus erg laag.
- Een kwetsbare soort: helaas, zoals alle haaien, ontsnapt de zandtijgerhaai niet aan de regel en behoort hij tot de met uitsterven bedreigde soorten. Op de rode lijst van de IUCN (International Union for Conservation of Nature) is hij geclassificeerd in de rode zone met de vermelding ‘ernstig bedreigd’.
https://vimeo.com/463132550Waar kun je hem ontmoeten? Om er zeker van te zijn dat je zandtijgerhaaien kunt observeren tijdens een duik, moet je naar Zuid-Afrika gaan (de ‘spotted ragged-tooth shark’ of ‘raggies sharks’ zijn van juni tot december zichtbaar op Aliwal Shoal en Protea Banks, en in de Zuidelijke zomer van november tot maart op Sodwana Bay) of naar Noord-Carolina in de Verenigde Staten (waar ze ‘sand tiger shark’ worden genoemd).
Fabien Valladier