Chaetodon semilarvatus is een ware onderwaterzonnestraal. Met een lengte van iets meer dan 20 cm is deze vlindervis herkenbaar aan zijn heldere kleur met fijne donkere lijnen en zijn blauwe masker dat ieder oog omringt. Hij leeft op riffen en koraalplateaus tot een diepte van ongeveer twintig meter, waar hij zijn voedsel en veel schuilplaatsen vindt. Zijn bewegelijkheid en snelle richtingsverandering trekken gemakkelijk de aandacht van duikers. Het is dan ook eenvoudig om deze prachtige en niet schuwe ‘vlinder’ te observeren.
- Een grote familie: de gemaskerde vlindervis behoort tot de grote familie van de Chaetodontidae, die bijna honderd soorten omvat. Vlindervissen hebben een rondachtig lichaam, een kleine prominente mond, rug- en aarsvinnen die zeer ver naar achteren op het lichaam liggen en zijn sterk zijdelings samengedrukt.
- De oorsprong van een naam: de familie van vlindervissen ontleent zijn wetenschappelijke naam aan een combinatie van twee termen uit het Oudgrieks: de term Khaite die ‘zijde’ of ‘haar’ betekent en de term ‘odoùs’ die ‘tand’ betekent. De Chaetodons zijn dus vissen die gemeen hebben dat ze fijne, zijdeachtige tanden hebben.
- Een mooi gebit: hoewel van bescheiden omvang, is de mond van de vlindervis voorzien van minuscule borsteltandjes waarmee hij zich kan voeden met kleine poliepen en micro-ongewervelden die aanwezig zijn op de grote koraalplaten die hij vaak bezoekt. Deze mond is uittrekbaar en strekt zich naar voren uit om de voedingsdoeltreffendheid te vergroten.
-
Een bijzondere larve: tijdens de larvale fase, die enkele weken duurt, zijn de kop en een deel van het lichaam van de vlindervis bedekt met kleine beenschilden. Deze passieve verdediging verhoogt zijn overlevingskansen tegen de gevreesde roofdieren van koraalriffen.
Chaetodon_semilarvatus is gemakkelijk te herkennen aan de vlek over het oog die lijkt op een masker. © Nicolas Barraqué - Waarom vlinder?Vlindervissen ontlenen hun naam aan hun gelijkenis met de vliegende insecten die we in tuinen zien. Hun vorm, heldere kleuren en manier van bewegen tussen de koralen doen denken aan de vlucht van vlinders. Sommigen, waaronder de gemaskerde vlindervis, hebben een grote donkere vlek die, net als bij vlinders, bedoeld is om het oog van een veel imposanter dier na te bootsen om zo roofdieren af te schrikken.
- Een leven lang samen: de gemaskerde vlindervis lijkt een soort te zijn die graag in monogame paren leeft die voor het leven samen blijven! Kleine groepjes Chaetodon semilarvatus zijn echter ook buiten de voortplantingsperiodes waargenomen, maar dat komt vrij zelden voor.
- Een efficiënte voortplanting: de paren van de gemaskerde vlindervissen planten zich voort in open water. Het mannetje en het vrouwtje laten hun gameten los in een waterkolom en de zo gevormde eieren komen al binnen één of twee dagen na de bevruchting uit. Het voortplantingstempo van de Chaetodon semilarvatus zou, volgens sommige studies en onder ideale omstandigheden, de populaties in staat kunnen stellen om elke 15 maanden te verdubbelen!
- Een gewild model: onderwaterfotografen waarderen het contrast dat de vlindervis aan een afbeelding kan toevoegen. Het gele wordt nog eens versterkt door een lamp of flitser en springt meteen in het oog, wat warmte geeft aan een foto of film waar blauw de dominante kleur is.
- Een korallivore die de gezondheid van het koraal onthult: net als veel andere soorten, waaronder de gehele familie Chaetodontidae, wordt de gemaskerde vlindervis beschouwd als een bio-indicator van de gezondheidstoestand van koraalriffen.
- Berucht in de aquariumwereld: hoewel hij niet gemakkelijk in aquaria te houden is, maken zijn kleur en elegantie hem geliefd bij aquariumliefhebbers. Het is een soort die hoofdzakelijk is voorbehouden aan specialisten en zijn gerichte commercialisering brengt zijn populatie momenteel niet in gevaar.
https://vimeo.com/459941103Waar te ontmoeten?De gemaskerde vlindervis is een soort die voorkomt in de tropische wateren van de Rode Zee en de Golf van Aden. Er zijn recentelijk enkele waarnemingen gerapporteerd in bepaalde gebieden van de Indische Oceaan. Het is niet ongewoon om hem rustend tegen te komen onder de grote Acropora-platen waarop hij zich voedt.
Fabien Valladier