Samen met de fotograaf Vincent Munier en de filmmaker Jérôme Bouvier beleefde de fotograaf en onderwaterbioloog Laurent Ballesta enkele weken geleden een uniek avontuur in Antarctica: een residentie voor kunstenaars om de keizerspinguïn, universele ambassadeur van dit witte continent, in de schijnwerpers te zetten. Half oktober, vlak voor zijn vertrek naar de Franse basis Dumont d’Urville, vertrouwde hij ons de geheimen toe van de voorbereiding en de doelstellingen van deze uitzonderlijke expeditie.
Duik erin!: Hoe lang ben je al bezig met het voorbereiden van deze expeditie?
Laurent Ballesta: al twee jaar mobiliseren wij samen met het hele team van de vereniging Wild–Touch, opgericht door de filmmaker Luc Jacquet. Tien jaar na het succes van de film « March of the Penguins » wilde Luc terug naar Antarctica om te zien hoe het gaat met de keizerspinguïns, de helden van de film, en om ter plaatse de gevolgen van de klimaatverandering op de lokale fauna te constateren.Duik erin!: Wat heeft een zo lange voorbereidingstijd gevraagd?
Laurent Ballesta: eerst moesten we het project verdedigen bij de organisaties die bevoegd zijn over de basis Dumont d’Urville: de Prefectuur van de Franse Zuidelijke en Antarctische Gebieden (de TAAF) voor de regelgeving enerzijds, en het Paul-Emile Victor Polar Institute voor de logistiek en veiligheid anderzijds. Met Luc Jacquet moesten we onze doelstellingen uitleggen tijdens de 2 maanden van onze aanwezigheid ter plaatse. Er moet gezegd worden dat de plaatsen op de basis, die tijdens de zuidelijke zomer slechts 80 personen kan herbergen, hoofdzakelijk voor onderzoekers bestemd zijn. Uiteindelijk hebben we 11 plaatsen kunnen bemachtigen.Duik erin!: En hoe hebben jullie je georganiseerd voor de uitrusting?
Laurent Ballesta: de voorbereiding van de uitrusting begon al bijna 18 maanden geleden. Al in de zuidelijke zomer van 2014-2015 hebben we tientallen duikflessen en machines om gaten in het ijs te maken overgebracht. Dit jaar zijn er 3 ton extra naar Antarctica vervoerd: duikhelmen en onze prototypepakken met geïntegreerde verwarmingssystemen. Voor mijn deel heb ik 250 kg aan fotomateriaal meegenomen.Duik erin!: kun je ons het verloop van de expeditie presenteren?
Laurent Ballesta: morgen, op 17 oktober, vertrek ik om samen met een deel van het team Hobart in Tasmanië te bereiken. Daar zullen we aan boord gaan van de Astrolabe, het schip van het Polair Instituut, voor een overtocht van 8 tot 9 dagen afhankelijk van de weersomstandigheden. Er zal een helikopter gestuurd worden om te controleren waar het schip kan passeren, zodat we zo dicht mogelijk bij de basis Dumont d’Urville kunnen komen. Vervolgens hebben we enkele dagen nodig om al het materiaal in te zetten, en als alles goed gaat, zouden we rond 6 november de eerste duik moeten maken (NB: uiteindelijk vond de eerste duik enkele dagen later plaats na een storm), en rond 1er januari 2016 terug in Frankrijk zijn.Duik erin!: Wat zijn de doelstellingen van de expeditie?
Laurent Ballesta: ze zijn zowel wetenschappelijk, educatief als mediagericht. Wetenschappelijk omdat we met de onderzoekers gaan samenwerken om hen bij verschillende studies te ondersteunen door duiken te doen die zij normaal niet kunnen uitvoeren. Het team heeft ook tot doel een documentaire van 90 minuten te maken voor Arte, naar een idee van Luc Jacquet: het gecombineerde perspectief van twee wildlife-fotografen presenteren, Vincent Munier op het ijs en ik eronder, en Antarctica bespreken met het probleem van de klimaatverandering.Duik erin!: Heeft deze opwarming al gevolgen voor de pinguïnpopulaties?
Laurent Ballesta: helaas wel. Twee jaar geleden braken grote gletsjers als gevolg van de temperatuurstijging af en brachten ze een grote hoeveelheid zoet water in de oceaan. Zoet water bevriest sneller dan zeewater: paradoxaal genoeg vormde zich dus een ijslaag die veel langer standhield, waardoor de volwassen pinguïns wel 100 km moesten afleggen om het benodigde voedsel voor hun jongen te vinden. Alle baby pinguïns stierven! Dit jaar lijkt het beter te worden, maar we voelen dat er grote veranderingen op til zijn.Duik erin!: Wat verwacht je van deze expeditie?
Laurent Ballesta: dit is de eerste keer dat ik de keizerspinguïn ga zien! Maar wat mij het meest interesseert, is het onderzoeken van de diepe glaciale ecosystemen: in tegenstelling tot koraalriffen neemt de diversiteit toe naarmate je dieper onder het pakijs duikt. Aan de oppervlakte zijn de omstandigheden te extreem voor ecosystemen om zich op de lange termijn stabiel te vestigen. Hoe verder we van het oppervlak komen, hoe meer we een onderschatte fauna en flora ontdekken: grote sponzen, gorgonen die honderd keer langzamer groeien dan hun soortgenoten in warm water, crinoïden, veel kleurrijke wezens…Duik erin!: Hoe ga je om met deze extreme duiken?
Laurent Ballesta: het zijn zeer complexe duiken die een uitstekende fysieke conditie vereisen. Als je buiten de gebaande paden wilt treden, wordt het topsport. Ik train elke dag minstens twee uur elke ochtend, ik doe aan cardio, spierversterking.
Het is ook nodig om de kou te beheersen, met het probleem van het stapelen van lagen om ons te beschermen, wat leidt tot verlies van mobiliteit en behendigheid voor het maken van beelden. Om deze duiken mogelijk te maken, hebben we speciaal materiaal ontwikkeld, zoals onderkleding met geïntegreerde elektrische verwarming, vooral bij de handen.
Duik erin!: Diepe duiken = lange duiken met verplichte decompressietijden. Hoe beheer je deze tijd doorgebracht in water rond de 0°C?
Laurent Ballesta: het beheer van de tijd is een andere uitdaging. De maximale duur van de duiken is vastgesteld op ongeveer 2u30. We hebben vooral geprofiteerd van de ervaring van Ghislain Bardout, hij is met ons komen duiken en heeft ons veel tips gegeven. We hebben ook regelmatig met hem gecommuniceerd terwijl hij in Groenland was (NB: Ghislain Bardout was hoofd van de expeditie Under the Pole die van januari 2014 tot september 2015 als doel had de westkust van Groenland te verkennen door te duiken – daar heeft hij de eerste duiken uitgevoerd die dieper gingen dan 100 meter in de poolregio).
Interview afgenomen door Sandrine Leveugle-Souan.
NB: tijdens de Antarctica-expeditie werden de foto’s van Laurent Ballesta en Vincent Munier vanuit Adélieland verzonden en in real-time vertoond tijdens de COP21 in Parijs. Naast de 90 minuten durende documentaire voor Arte, zijn ook een 52 minuten puur natuurfilm en een Imax-film en boek voorzien.
Herleef de meest memorabele momenten van de Antarctica expeditie in video !