Een bedreigde biodiversiteits-hotspot
De Antillenboog wordt beschouwd als een echte ‘hotspot’ van biodiversiteit vanwege zijn belangrijke endemisme en de verscheidenheid aan zowel terrestrische als mariene soorten. Onder deze soorten spelen koralen een cruciale rol door het vormen van ecosystemen met erkende ecologische functies. Echter, het voortbestaan van deze kwetsbare organismen is vandaag de dag sterk in gevaar, niet op de middellange of lange termijn, maar in de nabije toekomst.
De koraalziekte: een groeiende plaag
Sinds 2019 is een verwoestende koraalziekte, bekend als Stony Corals Tissue Loss Disease, opgedoken. Oorspronkelijk uit Florida, heeft deze ziekte zich verspreid over meer dan 28 Caribische gebieden, van de Bahama’s tot Mexico, inclusief de Franse Antillen. Van mysterieuze oorsprong heeft het meer dan 30 koraalsoorten ernstig getroffen, waaronder kaarsenkoralen, meelgroefkoralen, sterkoralen en sterretjeskoralen. In sommige gebieden hebben deze soorten meer dan 90% van hun populatie verloren. In Guadeloupe en Martinique, waar de ziekte in 2021 arriveerde, hebben de bestudeerde koraalriffen hun diversiteit onherroepelijk met bijna 30% zien afnemen.
Massale sterfte van diadeem-zee-egels
In 2022 sloeg een nieuwe ecologische crisis toe: de diadeem-zee-egels, van de soort Diadema antillarum, werden gedecimeerd door een plotse ziekte. Opgedoken in St-Thomas (Amerikaanse Maagdeneilanden) in januari 2022, verspreidde deze epidemie zich binnen een jaar door de hele Antillenregio dankzij maritieme stromen en ballastwater van schepen. Afhankelijk van het gebied is tussen 70 en 99% van de populatie diadeem-zee-egels verdwenen. Eenmaal besmet, sterven deze zee-egels binnen 15 dagen door de aantasting van hun vasculaire systeem. In april 2023 werd de parasiet Philaster apodigitiformis, gewoonlijk geassocieerd met vissen, geïdentificeerd als verantwoordelijk voor deze crisis.
De afwezigheid van de diadeem-zeeketen is catastrofaal. Deze macro-algenetende dieren zijn essentieel voor de gezondheid van de riffen, want hun verdwijnen leidt tot een overgroei van algen die de koralen verstikken. In Guadeloupe zijn de populaties van diadeem-zeeketen, die reeds verminderd waren, bijna volledig verdwenen.
2023: een alarmerende opwarming
In mei-juni 2023 waarschuwde de NOAA (National Oceanic and Atmospheric Administration) voor een belangrijke opwarming van de Caribische wateren in verband met het klimaateffect El Niño. Deze opwarming kan een massale verbleking van koralen veroorzaken, een fenomeen waarbij koralen door thermische stress hun symbiotische algen, zoöxanthellen, verdrijven. Hoewel verbleekte koralen niet dood zijn, is hun dood onvermijdelijk als ze te lang aan deze stress worden blootgesteld.
Geschiedenis van koraalverbleking:
- 1995, 1998, 2005: incidentele gebeurtenissen in bepaalde delen van de Caraïben.
- 2023: een ongekend intense verbleking, met temperaturen die meerdere weken boven 31 °C uitstijgen.
In Guadeloupe zijn gewei-koralen (Acropora sp.), al kwetsbaar, binnen minder dan twee weken verbleekt, terwijl een van de laatste hertenmassieven (Acropora cervicornis), gelegen in het Nationaal Park van Guadeloupe, binnen slechts een paar weken is verdwenen. Dit gebied, onlangs heilig verklaard, moest fysiek worden beschermd.
Een diversiteit in gevaar
Andere soorten, zoals hydrozoa, brandkoralen, anemonen en zelfs gorgonen, bekend om hun robuustheid, ervaren ook verbleking. In vier jaar tijd zijn de koraalriffen van de Antillenboog geconfronteerd met drie grote gebeurtenissen die hun toekomst bedreigen.
De veerkracht van koraalriffen
Wetenschappelijke studies tonen aan dat koraalriffen een grote veerkracht kunnen vertonen, mits ze gunstige omstandigheden krijgen voor hun regeneratie. Helaas bemoeilijken menselijke activiteiten, zoals overbevissing, lozing van afvalwater en intensieve landbouw, hun herstel.
Een sprankje hoop?
Momenteel lijken de temperaturen iets gedaald te zijn, en duiken gedaan door sommige clubs geven aan dat enkele koraalkolonies weer enige kleur vertonen. Het is een sprankje hoop! Echter, we zullen geduldig moeten blijven om de veerkracht van deze kostbare ecosystemen te evalueren.
Dit artikel, oorspronkelijk geschreven door Florian Labadie voor de papieren editie van PLONGEZ!, is aangepast voor het web.
Afbeeldingen © Florian Labadie.