Een vreemde schepsel recht uit een sciencefictionfilm, de gorgonenkop of Medusakop (Astrospartus mediterraneus) behoort tot de klasse van de slangsterren, die niet verward mogen worden met zeesterren. De naam is afkomstig uit de Griekse mythologie en betekent gorgonenkop.
- Een soort uit de Middellandse Zee: dit benthische organisme is endemisch voor het Middellandse Zeegebied, waar het op 50 tot 800 meter diepte kan worden waargenomen.
- Uiterlijk van een zeemonster: de gorgonenkop vormt een kluwen, een grijs kantwerk gevormd door tien draadachtige armen waarvan de uiteinden zich aan hun steun hechten. Deze armen spreiden zich in het donker uit om zwevende deeltjes op te vangen en hun wikkeling lijkt op een bewegend haar. De grootte kan variëren van 6 tot 20 cm gesloten en tot 80 cm ontplooid.
- Een bijzonder stekelhuidige: onder de andere slangsterren onderscheidt de gorgonenkop zich door de aanwezigheid van een belangrijke vertakking van zijn armen. Vijf armen splitsen zich in twee armen die op hun beurt opnieuw splitsen, waarbij de vertakkingen steeds fijner worden.
-
Voeding: elke vertakking heeft kleine haakjes die een cirkelvormig net vormen dat de medusakop in staat stelt zijn prooien, voornamelijk zoöplankton, te grijpen. Wanneer deze in voldoende hoeveelheden aanwezig zijn, wikkelen de armen zich achtereenvolgens om ze naar de mond te brengen, een kleine opening in het midden van de schijf. Dit fenomeen kan ‘s ochtends na een nachtelijke jacht worden waargenomen.
Gorgonenkop op de Sec de l’Armoire voor de kust van Hyères (Var). © Nicolas Barraqué - Gevoelig voor licht: zonder ogen is de soort kwetsbaar, daarom trekt de gorgonenkop zich terug bij contact met een lichtbron. Het wordt ten zeerste aanbevolen voor duikers om het niet plotseling te verlichten bij een ontmoeting.
- Een vrijlating van pasgeborenen: gonochorisch, de afgifte van spermatozoïden en eieren vindt plaats in volle zee. Tijdens hun ontwikkeling hechten de planktonische larven zich aan een substraat.
- Een mobiele bol: de gorgonenkop is een relatief mobiele stekelhuidige, hij ontvouwt zich loodrecht op de stroming en beweegt zich gemakkelijk. Bij Le Lavandou is al eens een exemplaar waargenomen op een spons op 90 meter diepte.
- Hij regenereert: net als veel andere stekelhuidigen, zoals zeesterren, is de gorgonenkop in staat om een van zijn armen te regenereren en kan hij zo tot 35 jaar leven.
- Een nog mysterieuze soort: de medusakop is nog weinig bestudeerd, met name door de diepte waarop hij voorkomt. Voornamelijk circalittoraal (tussen 70 en 120 meter diepte), bereikt hij vaak de bovenste bathyale bodems, waar de lichtintensiteit zeer laag blijft.
- Nieuwe gegevens dankzij Gombessa 5: in juli 2019 heeft de expeditie van Laurent Ballesta « 28 dagen onder de zee op -120 meter » de mogelijkheid geboden om, naast vele andere soorten, foto’s en meer monsters van de gorgonenkop te verkrijgen. Deze laatste zullen helpen meer te weten te komen over deze soort.
https://vimeo.com/418757935Waar hem ontmoeten? De gorgonenkop wordt gevonden in het westelijke Middellandse Zeegebied, in de Atlantische Oceaan en de Noordzee, aan de kusten van de Adriatische Zee, Lusitanië, Mauritanië en Senegal. In Frankrijk wordt hij met name aangetroffen voor de kust van Marseille, bij Le Lavandou, in Port Cros en bij de Lérins-eilanden, waar hij zich hecht aan rotsen en gorgonen op meer dan 50 meter diepte.
Lisa Ferré