Een fascinerende studie over de Haenyeo, deze Zuid-Koreaanse grootmoeders die aan freediving doen, onthult indrukwekkende fysiologische en genetische aanpassingen. In staat om urenlang in ijskoud water te duiken, vertonen ze unieke kenmerken die hen in staat stellen te overleven en te gedijen onder extreme omstandigheden.
Een eeuwenoude traditie
De Haenyeo, net als de Japanse Ama in de baai van Nago, duiken met blote handen, zonder tank of hulp. Tot de jaren 1980 gekleed in een eenvoudige katoenen overall, blijven ze duiken volgens goed verankerde tradities op het eiland Jeju. Elke ochtend gaan deze vrouwen van 60 tot 90 jaar naar hun duiklocatie, met hun uitrusting op de rug. Ze houden zich aan strikte regels voor milieubehoud en commercialisering.
Op een diepte van tien meter maken ze heen en weer bewegingen in de koude wateren van de Japanse Zee, vaak geblazen door een ijzige wind. Hun drijfbollen, echte markers van hun aanwezigheid, stellen hen in staat om naar de oppervlakte te komen om op adem te komen, vergezeld van een luchtige fluittoon die legendarisch is geworden. Ze duiken gemiddeld vijf tot zes uur per dag, drie dagen per week, en rusten soms in een « bulteok », een oude ronde stenen muur waar een verwarmend vuur hen opwarmt.
Vergelijking van drie populaties vrouwen
Een studie uitgevoerd door een team van onderzoekers, geleid door Melissa Ilardo van de Universiteit van Utah, vergeleek de fysiologische en genetische kenmerken van dertig Haenyeo, dertig niet-duikende vrouwen van Jeju en dertig stedelingen uit Seoul. Al deze groepen delen een gemiddelde leeftijd van 65 jaar. De deelneemsters simuleerden apneeduiken om hun fysiologische reactie te observeren, en hun genoom werd geanalyseerd om significante verschillen te ontdekken.
Bradycardie en koude tolerantie
Tijdens een onderdompeling in koud water vertraagt de hartslag bij iedereen, maar bij de vrouwen van Jeju, zelfs bij degenen die niet duiken, is deze bradycardie meer uitgesproken. De Haenyeo vertonen daarentegen een daling van de hartslag die kan oplopen tot 40 slagen per minuut in minder dan 15 seconden. Deze capaciteit lijkt meer gerelateerd aan hun training dan aan een genetisch verschil.
Genetische analyses hebben twee significante varianten onthuld bij bijna een derde van de vrouwen van Jeju, tegenover slechts 7 % bij die van het vasteland. De eerste variant is geassocieerd met een betere koude tolerantie, waarschijnlijk van generatie op generatie doorgegeven. De tweede variant betreft een lagere diastolische bloeddruk, die hen zou kunnen beschermen tegen de effecten van duiken en pre-eclampsie tijdens de zwangerschap. De Haenyeo, die al vanaf hun kindertijd duiken en vaak tot aan de bevalling doorgaan, hebben deze genetische aanpassingen mogelijk bevorderd.
Een immaterieel cultureel erfgoed
Hun cultuur is sinds 1 december 2016 opgenomen in het immateriële culturele erfgoed van UNESCO, net als de Japanse Ama. Op het eiland Jeju is er een museum aan hen gewijd, en elk jaar viert een feest hun erfgoed. De eerste Haenyeo werden al op zevenjarige leeftijd ingewijd en begonnen met duiken op vijftienjarige leeftijd. In 1950 waren er ongeveer dertigduizend, maar tegenwoordig zijn er nog maar drie duizend, waarvan 80 % ouder is dan zestig jaar.
Historisch gezien dateert het freediving op Jeju uit de tijd van de « Drie Koninkrijken » (57 v.Chr. – 668), waar parels zeer gewild waren. In de 19e eeuw, om zware belastingen die aan mannen werden opgelegd te vermijden, namen vrouwen het over, waardoor een matriarchale samenleving ontstond. Tegenwoordig, hoewel gekleed in neopreen en uitgerust met moderne maskers, blijven ze duiken op zoek naar abalone, venusschelpen, zeekomkommers, schelpen, zee-egels, octopussen en algen.
Conclusie
Ondanks de afname van hun aantal en de migratie van hun nakomelingen naar de grote steden, blijven deze vrouwen een unieke traditie in stand houden. Voor hen is duiken zich onder te dompelen in een cultureel en spiritueel erfgoed, een eeuwig en regenererend plasma. Hun bestaan getuigt van een ongeëvenaarde veerkracht en kracht, en elke duik is een eerbetoon aan degenen die hun geschiedenis hebben gevormd.
Dit artikel, oorspronkelijk geschreven door Sophie Greuil voor onze papieren editie, is aangepast voor het web.